Grieppandemie : FAQ

Jaar	1918-1919	1957-1958	1968-1969
Naam van de griep	Spaanse griep	Aziatische griep	Hong Kong griep
A-virusstam	H1N1	H2N2	H3N2
Waarschijnlijke oorsprong	Onzeker*	China	China
Wereldwijd aantal doden	20 tot 40 miljoen	1 tot 4 miljoen	1 tot 4 miljoen

*de eerste gevallen werden in Europa en Amerika geregistreerd

Terug

Wanneer verwachten we een nieuwe grieppandemie?

Niemand weet dit met zekerheid. De intervallen tussen de vorige pandemieën hebben geen herkenbaar patroon.

Terug

Wat is het verschil tussen een 'gewone' seizoensgriep en een grieppandemie?

De belangrijkste verschillen zijn samengevat in de onderstaande tabel. De zogenaamde 'seizoensgriep' komt bij ons in meer of mindere mate in de winter voor. Bij risicopersonen kan een gewone griep ernstige ziekte veroorzaken maar voor de meesten onder ons is dit geen levensbedreigende situatie. Elk jaar wijzigt de circulerende virusstam een beetje, waardoor elk jaar een aangepast vaccin moet ontwikkeld worden.
Een grieppandemie wordt veroorzaakt door een influenzavirus dat totaal verschillend is van recent circulerende virusstammen. Mutaties kunnen niet op dezlfde wijze voorspeld worden als voor de jaarlijkse gewone seizoensgriep, zodat geen gepast vaccin op voorhand kan gemaakt worden.

' seizoensgriep'	grieppandemie
Komt jaarlijks voor.	Er waren drie grieppandemieën in de 20ste eeuw.
Maakt 5-10% van de bevolking ziek.	Maakt ongeveer 25% van de bevolking ziek, maar kan ook meer zijn.
Enkel de klassieke risicopersonen worden ernstig ziek. Voornamelijk zeer jonge kinderen, ouderen en mensen met chronische ziekten.	Iedereen kan ernstig ziek worden.
Na 1 à 2 weken zijn de meeste patiënten volledig hersteld.	Er zijn veel meer mensen die ernstig ziek worden en de sterftekans ligt veel hoger.
Er is jaarlijks voor de start van het griepseizoen een vaccin beschikbaar.	Een vaccin zal niet op voorhand beschikbaar zijn.
Jaarlijkse vaccinatie wordt aanbevolen voor de groep van risicopersonen.	Vaccinatie zal aanbevolen worden voor de ganse bevolking.

Terug

Hoe zullen we weten dat een grieppandemie begonnen is?

De Wereldgezondheidsorganisatie voorziet 6 fasen in geval van een grieppandemie. Thans is fase 3 van kracht. De 6 fase zijn:

Fase 1

In deze fase zijn er nog geen nieuwe influenzavirussubtypes bij mensen geconstateerd. Een influenzavirussubtype dat de infectie bij de mens heeft veroorzaakt kan in dieren aanwezig zijn. Als het aanwezig is in dieren, wordt het risico op infectie of ziekte bij de mens als gering beschouwd.

Fase 2

In deze fase zijn er nog geen nieuwe influenzavirussubtypes bij mensen geconstateerd. Toch levert een circulerend dierlijk influenzavirussubtype een aanzienlijk risico van ziekte bij de mens op.

Fase 3

Menselijke infectie(s) met een nieuwe subtype, maar geen verspreiding van mens tot mens, of - in uitzonderlijke gevallen - overdracht op personen met wie een nauw contact bestaat.

Fase 4

Klein(e) cluster(s) met beperkte overdracht van mens op mens, maar uiterst gelokaliseerde verspreiding, waaruit blijkt dat het virus niet goed aan de mens is aangepast.

Fase 5

Groter(e) cluster(s), maar de overdracht van mens op mens is nog steeds gelokaliseerd, waaruit blijkt dat het virus in toenemende mate aan de mens aagepast is, maar wellicht nog steeds niet volledig van mens op mens overdraagbaar (aanzienlijk risico van pandemie).

Fase 6

Pandemie: toegenomen en voortdurende overdracht in de algemene bevolking.

De Wereldgezondheidsorganisatie registreert werldwijd alle influenzavirus activiteit. De start van een pandemie zal door de WGO aangekondigd worden. De regeringen worden hier het eerst van op de hoogte gebracht.

Terug

Kan een grieppandemie voorkomen worden?

Ten allen tijde worden internationaal belangrijke inspanningen geleverd om een pandemie te voorkomen en tegen te houden. Doch het griepvirus is een zeer besmettelijk virus en aangezien het grootste deel van de wereldbevolking gevoelig is voor een nieuw griepvirus, zal bij pandemie de verspreiding hoogstwaarschijnlijk maar zeer tijdelijk ingedijkt kunnen worden.

Terug

Hoe kan een pandemie België bereiken?

Hoogstwaarschijnlijk zal een grieppandemie ons land bereiken doordat mensen een besmetting oplopen in het deel van de wereld waar het virus al erg circuleert. Bij afreis naar ons land introduceren zij het virus.

Terug

Hoe zullen we weten dat de pandemie België bereikt heeft?

België heeft een goed systeem voor de bewaking van het influenzavirus opgezet. Het Nationaal Griepcentrum (structuur gecreëerd binnen het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid) staat in voor de precieze identificatie van de virussen in ons land. Dit zal ertoe bijdragen om een pandemisch griepvirus snel op het spoor te komen.

Terug

Hoe lang zal de pandemie aanhouden in België?

Dergelijke uitbraken duren doorgaans 3-4 maanden. Het is mogelijk dat er ons enkele weken of maanden later een tweede golf van de pandemie bereikt.
Dit zijn schattingen die we afleiden uit vorige pandemieën.

Terug

Wie heeft het meest risico om ziek te worden tijdens een pandemie?

Het is typisch voor een pandemie dat iedereen ziek kan worden. Het is immers een nieuw virus waarvoor wereldwijd niemand immuun is. Bepaalde groepen of leeftijdsgroepen kunnen gevoeliger zijn dan anderen voor het virus. We zullen dit enkel met zekerheid weten op het ogenblik dat het virus begint te circuleren.

Terug

Hoeveel mensen in België zullen waarschijnlijk griep krijgen tijdens een pandemie?

Afgaande op de drie grieppandemieën van de vorige eeuw kan bij de volgende pandemie 15 tot 33% van de wereldbevolking besmet raken. Bij een inschatting voor ons land komt dit neer op 2 tot 3,5 mijoen zieken, die alle binnen dezelfde periode van 8 tot 12 weken in bed of in het ziekenhuis zullent tererchtkomen.

Terug

Hoeveel mensen zullen er mogelijk sterven?

Dit hangt af van een aantal factoren zoals hoe ziekmakend (virulent) het nieuwe virus zal zijn, welke leeftijdsgroepen er het meest vatbaar zijn, hoe snel het vaccin beschikbaar zal zijn, hoe efficiënt antivirale geneesmiddelen zullen blijken en hoeveel mensen deze tijdig zullen kunnen nemen.

Terug

Welke invloed zal een pandemie op de gezondheidszorgstructuur hebben?

Een pandemie zal de gezondheidszorg aanzienlijk onder druk zetten. Een snel stijgend aantal mensen met griep zullen immers een behandeling nodig hebben thuis, in een instelling of in het ziekenhuis. De ziekenhuizen hebben een medisch interventieplan dat bij de aanvang van een pandemie zal opgestart worden. Enkel de ziekste patiënten zullen behandeld worden in een ziekenhuis. De thuiszorg zal een heel grote rol spelen.

Terug

Welke invloed zal een pandemie op de handel hebben?

Elke pandemie is anders. Het is enkel nadat de evolutie van de pandemie duidelijker wordt dat de invloed op de handel kan vastgesteld worden. Afwezigheid op het werk zal grotendeels afhangen van de leeftijdsgroep die het meest getroffen wordt door het nieuwe virus. Gelijktijdige afwezigheid van een groot aantal personen op het werk kan zorgen voor een grote ontwrichting van de arbeidsprestaties, zelfs binnen diensten die niet essentieel zijn. Het transport en de levering van materialen zullen sterk gereduceerd zijn, want mogelijk wordt er een beperking van verplaatsingen opgelegd. De afwezigheid van kinderen op school zou indirect hetzelfde effect kunnen hebben aangezien deze kinderen moeten verzorgd worden. Elke administratie of onderneming zal een 'business continuity planning' moeten uitwerken.

Terug

Hoe zullen andere sectoren van de samenleving getroffen worden?

Een pandemie heeft een invloed op alle sectoren van de samenleving door de ziekte zelf maar ook door mogelijke reisbeperkingen, beperkt openbaar transport, beperking van publieke manifestaties, ...

Terug

Zullen er reisbeperkingen opgelegd worden?

Als een pandemie buiten België begint, zal er waarschijnlijk een negatief reisadvies uitgevaardigd worden naar de betrokken regio's. Later, afhankelijk van de evolutie van de pandemie, kan het noodzakelijk blijken om de verplaatsing van mensen in België zelf te beperken om de verspreiding van de ziekte te voorkomen of alleszins te reduceren.

Terug

Welke voorbereidingsplannen bestaan er op internationaal vlak tegen een pandemie?

Rekening houdend met de mondiale aard van een grieppandemie A/H5N1 is er nood aan internationale samenwerking om te komen tot degelijke preventie- en controlestrategieën. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft richtlijnen opgesteld om pandemische situaties aan te pakken, en heeft sinds 1952 een wereldwijd 'Influenza Surveillancenetwerk' ontwikkeld. Surveillancesystemen werden eveneens ontwikkeld in de VS - de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - en in Europa - het European Influenza Surveillance Sheme (EISS). Het Belgische nationale surveillanceprogramma neemt actief deel aan systemen van de WGO en het EISS. De verkregen gegevens worden samengevat en zijn makkelijk toegankelijk via internet. Internationale relaties vergemakkelijken studies en uitwisseling van gegevens over landsgrenzen heen. Eén van de belangrijkste doelstellingen van het grieppandemiedraaiboek van de Europese commissie is grote tegenstrijdigheden tussen de verschillende nationale draaiboeken te beperken.

Terug

Welke voorbereidingsplannen hebben we in België tegen een pandemie?

In 1996 werden in België de eerste stappen voor een grieppandemieplan genomen, wat leidde tot een voorontwerp in 1998. In juni 2004 gaf de Hoge Gezondheidsraad een positief advies over een uitgewerkt plan. Onlangs werd het plan herwerkt in functie van de recente wetenschappelijke ontwikkelingen. Het doel van het Belgisch draaiboek is een tijdige en efficiënte nationale reactie op een influenzapandemie te vergemakkelijken. Het biedt een algemeen kader voor een geïntegreerde nationale aanpak, aangepast naargelang de dreiging en de evolutie van de pandemie. Het plan beoogt de reductie van de gevolgen op de volksgezondheid en de mogelijke maatschappelijke ontwrichting door destabilisatie van de basisdiensten. Dit gebeurt door de zorgsector en de maatschappij continu voor te bereiden. De Hoge Gezondheidsraad adviseert vaccinatie tegen het seizoenvirus en het gebruik van antivirale geneesmiddelen. Maatregelen om de verspreiding in te dijken (zoals beperking van massamanifestaties, openbaar vervoer of het sluiten van scholen) zullen naargelang de situatie toegepast worden.

Het draaiboek voor een influenzapandemie past binnen het Nationaal Interventieplan (NIP / PUI) en het Medisch Interventieplan (MIP / PIM). Het biedt eveneens de context waarin subnationale structuren ( Gewesten, Gemeenschappen, Provincies en Gemeentes) hun eigen plannen moeten ontwikkelen voor het verstrekken van medische zorg en maatschappelijke diensten. Op een adequate manier omgaan met een influenzapandemie vereist vanzelfsprekend een gecoördineerd antwoord dat verder gaat dan enkel de gezondheidssector.

Terug

Wat doet de internationale gemeenschap om de huidige epizoötie van aviaire influenza A/H5N1 in te dijken en dus de risico's op een grieppandemie te beperken?

De verschillende internationale organisaties volgen de uitbraken op de voet en geven steun en advies aan de getroffen landen. De beste oplossing om de epidemie te stoppen, is het zo snel mogelijk doden en vernietigen van alle geïnfecteerde dieren om te voorkomen dat de vogelgriep zich verder verspreidt.
Het vaccineren (met het klassieke griepvaccin) van mensen die werken in de besmette pluimveebedrijven en aan de opruiming deelnemen kan nuttig zijn om het ontstaan van nieuwe virussen waar mensen vatbaar voor zijn te helpen voorkomen.

De Wereldorganisatie voor dierengezondheid (OIE) publiceert een geüpdate lijst van de landern die getroffen worden door een vogelgriepvirus. Alle invoer van commerciële vogels vanuit derde landen (= landen buiten de Europese Unie) is verboden. Onder welbepaalde voorwaarden wordt een uitzondering gemaakt voor de invoer van groepen van minder dan 5 gezelschapsvogels. Er geldt een invoerverbod voor levende vogels en onbehandelde pluimveeproducten (bijv. vers vlees, eieren, veren) vanuit door het H5N1-vogelgriepvirus getroffen derde landen. In samenwerking met de douane werd de controle op het goederen- en personenverkeer vanuit die landen verscherpt.

Terug

Welke maatregelen heeft België genomen tegenover de huidige dreiging die uitgaat van de gevaarlijke vogelgriep, aviaire influenza -A/H5N1, in de getroffen landen?

De regering heeft een "Interministerieel Coördinatiecommissariaat Influenza" opgestart dat zal instaan voor de algemene coördinatie van de acties en van het overleg met alle betrokken instanties, op federaal, gewest- en gemeenschapsniveau.

Deze "interministeriële Commissariaat" wordt bijgestaan door een wetenschappelijk comité, een stuurgroep, een staf en een communicatieteam met leden die werden afgevaardigd uit verschillende overheidsdiensten.

Het is de taak van het Interministeriële Coördinatiecommissariaat Influenza om alle acties die moeten getroffen worden op zowel dierlijk als menselijk vlak op een gecoördineerde manier uit te voeren.

Op dit moment is er voor België geen reden tot ongerustheid. Wel heeft de minister van Volksgezondheid een aantal maatregelen getroffen:

Preventieve maatregelen zijn genomen om te vermijden dat deze vogelgriep in België uitbreekt. Deze zijn onder meer: een tijdelijk verbod van invoer van gevogelte uit de risicolanden, advies voor vertrekkende en aankomende reizigers vanuit het gebied, ophokplicht , ...
De ontwikkelingen op wereldniveau worden van zeer nabij opgevolgd. De preventieplannen worden naargelang de evolutie van de dreiging geactualiseerd en volgens de gewijzigde internationale adviezen van onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie aangepast.
België heeft een systeem van verhoogde waakzaamheid ingesteld om de griepvirusinfecties vroegtijdig op te sporen, zowel bij de dieren als bij de mens.
De problematiek van vogelgriep bij dieren wordt van dichtbij opgevolgd door het Federaal Voedselagentschap (FAVV). Er zijn maatregelen genomen om de kans op invoer van het virus te reduceren. De stalen van dieren worden onderzocht in het nationaal referentielaboratorium Centrum voor Onderzoek in Diergeneeskunde en Agronomie (CODA).
De waakzaamheid voor menselijke besmettingen met alle typen van griepvirussen wordt opgevolgd door het Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid dat ook de menselijke stalen onderzoekt. De verschillende overheidsdiensten die instaan voor de volksgezondheid (zowel de gemeenschappen als de federale cel medische bewaking) zijn hierbij betrokken.
Als er toch infectiehaarden vastgesteld worden, zullen maatregelen worden genomen: alle personen die in contact geweest zijn met de zieke dieren, mensen die op een besmet bedrijf wonen en alle particulieren bij wie dieren geruimd zijn (mensen die effectief contact gehad hebben) zullen preventief gevaccineerd worden en de mogelijkheid krijgen preventief antivirale geneesmiddelen te nemen.

Terug

Waarom maken we geen vaccin tegen een grieppandemie?

Omdat het een nieuw virus betreft dat nu nog niet bestaat en we niet kunnen voorspellen hoe het virus exact zal zijn samengesteld. Om een goed vaccin te kunnen ontwikkelen moet men over het virus beschikken en de genetische structuur ervan kennen.

Terug

Hoe lang zal het duren om een grieppandemie vaccin te maken?

Volgens de huidige internationale mogelijkheden zal het, vanaf het ogenblik dat de pandemie van start gaat, minstens drie tot zes maanden duren om het vaccin te ontwerpen. Pas dan kan er begonnen worden met de productie op grote schaal.

Terug

Betekent dit dat er prioriteit zal gesteld worden voor bepaalde doelgroepen?

Ja, waarschijnlijk zullen bepaalde groepen voorrang moeten krijgen om de opvang van zieken aan te kunnen, de vespreiding van het virus te voorkomen en de impact van de pandemie te beperken voor de personen die het meest risico lopen om zeer ernstig ziek te worden.

Terug

Wat zijn antivirale geneesmiddelen?

Een antiviraal geneesmiddel is medicatie voor de behandeling van bepaalde virale infecties. Ze zullen een rol spelen in de behandeling van een pandemische griep. Er wordt verwacht dat het gebruik van antivirale geneesmiddelen de duur van de ziekte zal inkorten, de ziektetekens zal milderen en de complicaties en ernst van de ziekte zal verminderen. Bij een eventuele pandemie zullen deze antivirale middelen therapeutisch worden ingezet.

De nieuwste categorie medicijnen tegen griep zijn de neuraminidase inhibitors. Neuraminidase inhibitors kunnen de ziekteperiode verkorten met 1 à 2.5 dagen en de kans op complicaties verminderen, mits binnen 48 uur na het verschijnen van de eerste symptomen de behandeling gestart wordt. Op dit moment is zanamivir (Relenza®) en oseltamivir (Tamiflu®) geregistreerd voor behandeling van influenza in Europa.

Terug

Heeft België een voorraad antivirale geneesmiddelen?

Ja, er is een voorraad antivirale geneesmiddelen voor dringend gebruik. De regering beschikt over een stappenplan om een voorraad van 3 miljoen antivirale dosissen aan te leggen. Hiermee voert zij het advies van de Hoge Gezondheidsraad uit. Tijdens de pandemie (fase 6 vande WGO) zal de nationale voorraad antivirale geneesmiddelen enkel gebruikt voor de vroegtijdige therapeutische behandeling van besmette personen.

Terug

Hebben antivirale geneesmiddelen bijwerkingen?

De antivirale geneesmiddelen die het meest gebruikt zullen worden tijdens een pandemie worden meestal goed verdragen. In bepaalde gevallen kunnen bijwerkingen zoals misselijkheid en braken optreden.

Terug

Hoe zal je weten wat je moet doen?

De website www.influenza.be zal regelmatig geüpdatet worden. Daarnaast zal iedere Belg voor meer informatie kunnen telefoneren naar het groene nummer 0800 99 777. Er zal regelmatig berichtgeving zijn via de televisie, radio waarbij verteld wordt wat er precies aan de hand is en wat je moet doen. Mensen die geen dringende hospitalisatie nodig hebben, zullen aangeraden worden thuis te blijven.

Terug

Zijn er andere maatregelen die nog kunnen worden genomen als er een grieppandemie zou ontstaan?

Andere maatregelen om de verspreiding in te dijken (zoals beperking van massa manifestaties, van het openbaar vervoer of het sluiten van scholen) zullen naargelang de situatie toegepast worden.

De maatschappelijke solidariteit, het helpen van zieke familieleden, buren en vrienden die thuis worden verzorgd en het opvolgen van raadgevingen rond bvb. hygiëne, thuis blijven en onze mobiliteit beperken, enz. zullen een zeer belangrijke invloed hebben op de gevolgen van een pandemie. Elke burger zal hierin een belangrijke rol kunnen spelen.

Terug